Te Kawenata a te Kotahitanga o ngā Whenua o te Ao mō ngā Tika Tangata ā te Hunga Hauā

Ūpoko 24: Mātauranga

1. E āhukahuka ngā Kāwanatanga Whai Wāhi Mai i te tika o ngā tāngata hauā ki te mātauranga. Mō te whiwhi i tēnei tika me te kore whakahāwea, ā, i runga i te kaupapa whai wāhitanga ōrite, me whakarite i tētahi pūnaha mātauranga urutomo i ngā taumata katoa me ngā ako tūroa anō e aro ana ki:

(a) Te whanaketanga whānui o ngā māiatanga tangata me te ngākau rangatira me te kiri tau, me te whakakaha anō i te whakaute mō ngā tika tangata, ngā wāteatanga taketake me te kanorau tangata;

(b) Te whanaketanga a ngā tāngata hauā i ō rātau tuakiri, pūmanawa me te wairua auaha, me ō rātau kaha hinengaro me te tinana, ki tō rātau māiatanga whānui;

(c) Te waihanga āheitanga mō te hunga hauā kia whai take te whakauru ki roto i tētahi pāpori wātea.

2. Mō te whakatinana i tēnei tika, me whakarite ēnei Kāwanatanga:

(a) Kāore ngā tāngata hauā e aukatihia mai i te pūnaha mātauranga whānui i runga i te hauātanga, ā, kāore e aukatihia ngā tamariki hauā mai i te mātauranga tuatahi whakature, kura tuarua rānei, i runga i te kaupapa hauātanga;

(b) E taea e ngā tāngata hauā te toro ki tētahi mātauranga tuatahi me te tuarua urutomo, kounga me te koreutu ōrite ki ētahi atu i roto i ngā hapori e noho nei rātau;

(c) E whakarato tōtikahia ngā hiahiatanga ā te tangata.

(d) E whiwhi ana ngā tāngata hauā i ngā tautoko e hiahiatia, i roto i te pūnaha mātauranga whānui, ki te whakahaere i tō rātau mātauranga whaitake;

(e) E whakaratohia ngā tikanga tautoko whaitake whaiaro i roto i ngā taiao e eke rawa ai ngā whanaketanga mātauranga me te papori, e hāngai ai ki te whāinga o te whakaurunga whānui.

3. Me whakamana ēnei Kāwanatanga i ngā tāngata hauā ki te ako i ngā pukenga ora me te whanaketanga pāpori ki te whakahaere i tō rātau whai wāhitanga whānui me te ōrite ki te mātauranga, ā, hei mema anō hoki nō te hapori. Mō tēnei, me whakarite tikanga tōtika ēnei Kāwanatanga, otirā:

(a) Te whakahaere i te ako Tuhi Kāpō, tuhinga rerekē, ngā āhuatanga, tikanga me te whakataka whakarawaka me te rerekē o te whakawhitiwhiti me te whakawaia me ngā pukenga whakaneke, me te takawaenga hoa tautoko me te tohutohu;

(b) Te whakahaere i te ako reo rotarota me te whakatairanga i te tuakiri reo o te hapori turi;

(c) Te whakarite ka whakaratohia te mātauranga o ngā tāngata, me ngā tamariki, kāpō, turi, hāngū, ki ngā reo, āhuatanga, tikanga tōtika hoki o te whakawhitwhiti mō te tangata, ā, i roto i ngā taiao e eke rawa ai ngā whanaketanga mātauranga me te pāpori.

4. Mō te āwhina ki te whakaū i te tutukitanga o tēnei tika, me whakarite tikanga tōtika ēnei Kāwanatanga ki te tāuteute kaiako, tae atu ki ngā kaiako hauā, e whai tohu ana i roto i te reo rotarota, Tuhi Kāpō hoki, me te whakangungu i ngā ngaio me ngā kaimahi e mahi ana i ngā taumata katoa o te mātauranga. Me whakauru ki roto i tēnei whakangungu ko te mōhiotanga hauā me te whakamahi i ngā āhuatanga, tikanga, whakataka whakarawaka me te rerekē o te whakawhitiwhiti, ngā āhuatanga mātauranga  me ngā papanga hei tautoko i ngā tāngata hauā.

5. Me whakarite ēnei Kāwanatanga i te whai wāhitanga o te hunga hauā ki ngā mātauranga tuatoru whānui, whakangungu ahumahinga, mātauranga pakeke me ngā ako tūroa tonu me te kore whakahāwea, ā, kia ōrite hoki ki ētahi atu. Mō te tutuki i tēnei, me whakarite ēnei Kāwanatanga kia whakaarohia te hunga hauā.

« Previous | » Next